ЕО-ның бөлшек инвестициялық стратегиясы: комиссияларға тыйым болмайды, бірақ клиентке пайда тесті енгізіледі

Соңғы жылдардағы ЕО бөлшек қаржы саласындағы ең көп талқыланған реформа — бөлшек инвесторларға арналған стратегия (Retail Investment Strategy, RIS) — мәреге жақындады. Ол сақтандыру инвестициялық өнімдерін: unit-linked, жинақтаушы және инвестициялық өмірді сақтандыруды сататын сақтандырушылар мен делдалдарға тікелей қатысты.

Мәртебесі

Пакет екі құжаттан тұрады. Біріншісі — бірден бірнеше актіге: MiFID II, IDD, Solvency II, UCITS және AIFMD директиваларына өзгерістер енгізетін директива. Екіншісі — негізгі ақпараттық құжат (KID) туралы PRIIPs қағидаларын өзгерту туралы регламент.

Келісу барысы:

• 2023 жылғы 24 мамыр — Еурокомиссияның ұсынысы;
• 2025 жылғы 18 желтоқсан — ЕО Кеңесі мен Еуропарламенттің саяси келісімі;
• 2026 жылғы маусым — түпкілікті мәтінді мүше мемлекеттердің өкілдері мақұлдады;
• 2026 жылғы 23 маусым — Еуропарламенттің ECON бейінді комитеті мәтінді қолдады (33 дауыс жақтап, 23 дауыс қарсы, 2 қалыс қалды);
• 2026 жылғы 11 қараша — пленарлық отырыста дауыс берудің болжамды күні.

Ресми журналда жарияланғаннан кейін мемлекеттерде нормаларды ұлттық құқыққа көшіру үшін 24 ай болады, ал негізгі қағидалар шамамен 30 айдан кейін қолданыла бастайды. Әзірге құжат түпкілікті қабылданған жоқ.

Комиссиялар: тыйым алынып тасталды, ынталандыруларға тест енгізілді

Комиссия бастапқыда комиссияларға ішінара тыйым салуды ұсынған еді. Сақтандыру инвестициялық өнімдері үшін ол консультациясыз сатуға, сондай-ақ «тәуелсіз» ретінде ұсынылатын консультацияларға қатысты болды. Түпкілікті мәтінде ішінара тыйым жоқ: мүше мемлекеттер оны қабылдамады.

Тыйымның орнына IDD-де жаңа 29a-бап — ынталандыруларға арналған бірыңғай тест пайда болады. Комиссияға немесе өзге сыйақыға, егер:

• олар ашық есептелсе және клиентке айтарлықтай пайда әкелсе;
• өнім мен көрсетілген қызметтің құндылығына сәйкес келсе;
• сату көлемінің шектеріне байланбаса және «үдеткіштерді» қамтымаса;
• сақтандыру инвестициялық өнімдері үшін қажет болған жағдайда комиссияны қайтару тетігі (clawback) көзделсе, жол беріледі.

Сыйақы өзге шығыстардан бөлек ашылады, ал клиентке оның түпкілікті кірістілікке қалай әсер ететіні түсіндіріледі. Егер сыйақы тұрақты төленетін болса, делдал оны алатын бүкіл мерзім ішінде тестке сәйкестік сақталуға тиіс. ЕО елдері өз аумағында толық тыйым енгізу құқығын сақтайды. Бес жылдан кейін Комиссия жаңа қағидалардың қалай жұмыс істейтінін бағалайды.

Value for money

Өндірушілер, ал кейбір жағдайларда дистрибьюторлар да өнім бойынша барлық шығыстарды, оның ішінде комиссияларды анықтап, есептеуге және олардың кірістілікті, сипаттамаларды және мақсатты нарықты ескере отырып негізделгенін бағалауға міндетті. Сақтандыру инвестициялық өнімдері үшін EIOPA-ның қадағалау бенчмарктері бағдар болады. Қағидалар күшіне енгеннен кейін төрт жыл ішінде ұлттық бенчмарктерге де жол беріледі. Тексеруден өтпейтін өнімді сатуға мақұлдауға болмайды.

Маркетинг және клиенттік жол

IDD-нің жаңа 26a-бабы жарнамаға қойылатын талаптарды белгілейді. Ол жарнама ретінде танылатын, адал, пайда мен тәуекелдер бойынша теңгерімді және мақсатты аудиторияға сәйкес болуға тиіс. Егер компания қаржы блогерлерімен («финфлюенсерлермен») жұмыс істесе, олармен жазбаша шарт жасасуға міндетті.

Сақтандырушылар мен делдалдар өздерінің жарнамалық материалдарын, оның ішінде үшінші тұлғалар таратқан материалдарды жеті жылға дейін сақтауға тиіс. Ұлттық қадағалау органдары «жасырын сатып алушы» құқығын және заңсыз онлайн-дистрибуцияға қарсы шаралар қолдану құқығын алады.

Бұл делдалдар үшін нені білдіреді

• Комиссиялық модель сақталады, бірақ сыйақының мөлшері мен құрылымын құжатпен негіздеуге тура келеді.
• Инвестициялық полистер бойынша сату көлемі үшін бұрынғы түрдегі бонустар іс жүзінде жол берілмейтін болады.
• Комиссиясы жоғары қымбат өнімдер қадағалаудың ерекше назарында болады.

Қазақстан үшін реформа жинақтаушы және инвестициялық өмірді сақтандыру саласындағы еуропалық реттеушілік ойдың қайда бет алғанын көрсетеді. Мұны ҚНРДА жинақтаушы өнімдерді дамытуды және делдалдардың жұмыс қағидаларын өзгертуді мәлімдеген жаңа «Сақтандыру нарығы туралы» заңды талқылау кезінде ескерген жөн.