Төлемдерден сақтандырылмаған

Реттеуші талаптарының қатаңдауы сақтандыруды ынталандырады. Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша сақтандыру секторы 18,2%-ға көп сақтандыру сыйлықақысын жинады, алайда сақтандыру төлемдері де 48,7%-ға өсіп, бұл сақтандырушылардың шамамен төрттен бірін шығынға әкелді. Соған қарамастан, сарапшылар сыйлықақы жинаудың оң серпінін ескере отырып, жыл қорытындысы бойынша сақтандыру нарығының 12–15% емес, 20%-ға дейін өсетінін болжап отыр. 2011 жылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша сақтандырушылар жалпы сомасы 88,5 млрд теңге сақтандыру сыйлықақысын жинады, бұл 2010 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 18,2%-ға көп, деп хабарлады Ұлттық Банктің Қаржылық қадағалау комитеті.

Оның ішінде міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 19 млрд теңгені (20,3%-ға өсім), ерікті жеке сақтандыру бойынша – 24,6 млрд теңгені (50%-ға өсім), ерікті мүліктік сақтандыру бойынша – 44,9 млрд теңгені (5,2%-ға өсім) құрады.

«Өмірді сақтандыру» саласы бойынша сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 29,5%-ға өсіп, 2011 жылғы 1 шілдеде 11,4 млрд теңгені құрады, бұл ретте жиынтық сақтандыру сыйлықақыларындағы өмірді сақтандырудың үлесі 12,9%-ға жетті (2010 жылғы 1 шілдеде – 10,1%). «Эксперт Казахстан» РА бас директорының орынбасары Арман Жахиннің айтуынша, 2011 жылғы бірінші жартыжылдықта жиналған сақтандыру сыйлықақыларының көлемі нарық ең көп сақтандыру сыйлықақысын жинаған 2007 жылғы бірінші жартыжылдықтың көрсеткіштерінен 22%-ға асып түсті, ал өткен жылғы бірінші жартыжылдықпен салыстырғанда 31%-ға артық болды. «Біз мұндай өсімді елдегі экономикалық ахуалдың жалпы жақсаруымен, кәсіпорындар мен халық табысының өсуімен байланыстырамыз, – дейді А. Жахин. – Сақтандыру түрлеріне қарасақ, соңғы жылдары аннуитеттік сақтандыру, КҚ ИАҚЖМС, қызметкерді еңбек міндеттерін атқару кезіндегі жазатайым жағдайлардан сақтандыру бойынша сыйлықақы көлемінің өсуі дәстүрге айналды. Сондай-ақ өзге де қаржылық шығындардан сақтандыру өсті». Сонымен қатар, Жахин мырзаның айтуынша, өмірді сақтандыру саласында аннуитеттік сақтандыру, ең алдымен зейнетақы аннуитеттері бойынша түсімдер есебінен одан әрі өсу байқалады. «Мұның себептері түсінікті, – дейді А. Жахин, – болашақ зейнеткерлерді зейнетақыны ертерек алу, аннуитетті сатып алу кезінде үлкенірек төлемдер алу мүмкіндігі сияқты артықшылықтар тартады.

Бірінші жартыжылдықта сақтандыру нарығы бойынша сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 2010 жылғы осындай көрсеткішпен салыстырғанда 22,2%-ға өсті, оның ішінде ерікті жеке сақтандыру – 48,9%-ға, міндетті сақтандыру – 36,2%-ға, ерікті мүліктік сақтандыру – 8,7%-ға. Міндетті сақтандыруда сыйлықақылардың едәуір өсімі КҚ ИАҚЖМС бойынша – 24,8%-ға, қызметкерді жазатайым жағдайлардан МС бойынша – 85,2%-ға байқалады. Сондай-ақ ерікті жеке сақтандыру бойынша сыйлықақылар айтарлықтай өсті, оның ішінде өмірді сақтандыру – 85,3%, аннуитеттік сақтандыру – 45%, жазатайым жағдайлардан сақтандыру – 77,3%, ауырған жағдайда сақтандыру – 36,6%. Жүктерді ЕС бойынша – 43,8%, автокөлікті ЕС бойынша – 12,9% және қаржылық шығындардан ЕС бойынша – 78,6% сыйлықақылардың айтарлықтай өсуіне қарамастан, жалпы ерікті мүліктік сақтандыру бойынша өсім болмашы, небәрі 8,7%, бұл АҚЖ ЕС-тің 40%-ға төмендеуіне байланысты.

«Сақтандыру нарығы бүгінде міндетті сақтандыру түрлері бойынша тарифтердің едәуір жоғары болуының арқасында жанданды. Бұл биылдан бастап КҚ ИАҚЖМС бойынша бірыңғай полистің енгізілуімен, сондай-ақ кеден баждарының өзгеруіне байланысты соңғы жарты жылда адамдардың автокөлік сатып алуға тырысуымен байланысты. Ерікті мүліктік сақтандыру бойынша өсім банк қызметінің жандануымен, банктерде халықты кредиттеудің қайта басталуымен байланысты». «Альянс-Полис» СК деректері бойынша, көрсеткіштердің ең үлкен өсімі қызметкерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезіндегі жазатайым жағдайдан міндетті сақтандыру секторында болды – нарық бойынша өсім 2010 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 85%-ды құрады. Сондай-ақ көрсеткіштердің өсуі ерікті медициналық сақтандыру (ЕМС) секторында байқалады – 2011 жылғы бірінші жартыжылдықтың нәтижесі 2010 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 36,6%-ға жоғары. Ерікті автосақтандыру серпінде 13%-ға жуық өсімді көрсетіп отыр. «Сақтандыру нарығына әсер еткен басты факторлардың бірі сақтандыру компанияларын капиталдандыруға қойылатын талаптарды арттыру бөлігінде қадағалау органы тарапынан сақтандырушылардың жұмысына бақылаудың күшеюі болды. 2011 жылдан бастап заңнамалық талаптар күшіне енді, оларға сәйкес автокөлік иесінің сақтандыру полисінде бірыңғай деректер базасынан берілетін және сақтандыру полисінің заңдылығын растайтын бірегей сәйкестендіру нөмірі болады».

Бұл шаралар сақтандыру компанияларындағы сату үдерістерін тәртіпке келтіре бастады, оның үстіне биылдан бастап сақтандырушыларға агенттердің қызметін сертификаттау және олар бойынша тізілім жүргізу талаптары қойылды. Бұл шара агенттер қатарынан адал емес қызметкерлерді шығарып, олардың қызметін ретке келтіреді. Бұдан басқа, 2012 жылдан бастап агенттерге сақтандыру сыйлықақысын төлеу есебіне қолма-қол ақша қабылдауға тыйым салу интернет-сатуды дамытуға серпін беруі мүмкін, ал агенттердің ішіндегі ең үздіктері штатқа қабылданады. Сонымен қатар заңнамалық өзгерістердің ішінде сақтандыру компанияларының 2012 жылдан бастап жалпы салық режиміне көшуі және қарыз алушы үшін сақтандыру ұйымын таңдау кезіндегі банктік шектеулердің жойылуы сияқты өзгерістерді атап өту керек.

Нарықтағы бәсекелестік қатаңдаған жағдайда сақтандыру компанияларынан қызметтер бойынша жаңа ұсыныстар күтілуде. Алайда төлемдер…

Айта кетейік, қаржы реттеушісі атап өткендей, Қазақстанда тікелей сақтандыру шарттары бойынша жүргізілген сақтандыру төлемдерінің көлемі қаңтар-маусымда 17,4 млрд теңгені құрады, бұл 2010 жылғы қаңтар-маусым көрсеткішінен 48,7%-ға көп. Оның ішінде міндетті сақтандыру бойынша төлемдер көлемі 5,6 млрд теңгені (тиісінше 24,4%-ға көп), ерікті жеке сақтандыру бойынша – 9,1 млрд теңгені (59,6%-ға көп), ерікті мүліктік сақтандыру бойынша – 2,7 млрд теңгені (68,8%-ға көп) құрады.

Биылғы бірінші жартыжылдықта сақтандыру төлемдерінің едәуір ұлғаюы сақтандыру компанияларындағы шығындардың себептерінің бірі болды.

Мәселен, Қаржылық бақылау комитетінің деректері бойынша, биылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанның 38 сақтандыру компаниясының 10-ында жабылмаған шығын тіркелген. Олар:

Әрине, әртүрлі компаниялардағы шығындардың себептері әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, «Альянс-Полис» СК-да «Къ»-ға шығын 2011 жылғы бірінші жартыжылдықта сақтандыру шарттары бойынша залалдылықтың өсуімен, яғни жалпы компания бойынша төлемдер санының артуымен байланысты екенін айтты.

Сақтандыру нарығының дағдарыстан шығуы туралы айтуға әлі ерте: «Бүгінде әңгіме сыйлықақы жинау туралы емес, сапалық өсу туралы, яғни тұтынушы жағында тұру керек».

«Кейбір сақтандыру компанияларының нарықтан кетуі немесе шоғырлануы мүмкіндігіне келетін болсақ, – деп жалғастырды сарапшы, – олардың кейбіреулері үшін мұндай қажеттілік туындауы мүмкін. Бұл реттеушінің компаниялардың меншікті капиталына қойылатын талаптарды қатаңдатуына байланысты. Кейбір сақтандырушылар төлем қабілеттілігі маржасына және басқа да пруденциялық нормативтерге қойылатын талаптарды орындай алмайтын жағдай қалыптасуы мүмкін. Бұл шара нарықта агрессивті сатуға бәс тігетін адал емес сақтандыру компанияларының пайда болу мүмкіндігін жоққа шығарады». Екі түпті қайта сақтандыру

Қаржылық қадағалау комитетінің ақпараты бойынша, қайта сақтандыруға берілген сақтандыру сыйлықақыларының сомасы 2011 жылғы 1 шілдеде 40,1 млрд теңгені немесе сақтандыру сыйлықақыларының жалпы көлемінің 45,3%-ын құрады. Бұл ретте бейрезиденттерге қайта сақтандыруға сақтандыру сыйлықақыларының жалпы көлемінің 36%-ы берілді (2010 жылғы 1 шілдеде соңғы көрсеткіш 49,1%-ды құраған).

А. Жахин қайта сақтандыруға қатысты жағдай біржақты емес деп есептейді: «Бір жағынан, бізде сақтандыру компаниялары негізінен онша капиталданбаған және ірі тәуекелдерді қабылдаған жағдайда олар бойынша өз бетінше жауап бере алмайды, – дейді сарапшы. – Сондықтан олардың оларды қайта сақтандыруға беруі әбден табиғи. Екінші жағынан, кейбір компаниялар қайта сақтандыруды қаражатты шығару үшін пайдаланады».

«Біз реттеушінің Қазақстанда тәуекелдерді меншікті ұстап қалуды арттыруға, оның ішінде сақтандыру компанияларын капиталдандыру арқылы бағытталған күш-жігерін құптаймыз. Соған қарамастан, менің ойымша, қайта сақтандыру неғұрлым сапалы болуы керек, мұнай операцияларына байланысты негізгі квазиегеменді тәуекелдер отандық сақтандыру нарығын қатерге тікпей, қаржылық тұрақтылық рейтингі ең жоғары ірі халықаралық компанияларға қайта сақтандыруға берілуі тиіс. Сақтандырушылардың тәуекелдерді ұстап қалу мен қайта сақтандыруға беру арасындағы оңтайлы шешімді қалай табатынына сақтандыру нарығының алдағы дамуы көп жағынан байланысты болады». Өсім болады!

Ағымдағы 2011 жылдың екінші жартыжылдығына арналған болжамдарға келетін болсақ, «Альянс-Полис» СК сарапшыларының пікірінше, сақтандыру нарығы жыл қорытындысы бойынша жалпы оң өсіммен тұрақты дамуын жалғастырады, ұлғаю байқалатындай болады және 2010 жылмен салыстырғанда 18–20%-ды құрауы мүмкін. Әзірге нарықтың негізгі қозғаушы күші міндетті сақтандыру түрлері болып табылады, өмірді сақтандыру белсенді дамып, өсім көрсетуін жалғастыруда. Ерікті түрлердің ішінде, әрине, заңды тұлғалардың ерікті мүліктік сақтандыруы көшбасшы болып қала береді.

«Егер жыл басында біз нарықтың даму перспективаларын бағалауда сақ болып, оның өсімін 12–15%-дан аспайды деп болжасақ, – дейді өз кезегінде Арман Жахин, – қазір қазіргі серпінді ескере отырып, 20% өсім әбден мүмкін».

Сақтандыру сыйлықақыларының өсуі бойынша оң үрдістер жыл соңына дейін 15–20% деңгейінде сақталады. «Нарықтың негізгі локомотиві бұрынғысынша міндетті сақтандыру болып қалады, алайда бүгінде екпіннің ерікті түрлерге, атап айтқанда медициналық сақтандыруға ауысып жатқанын атап өту керек», – дейді сарапшы. Нарықтағы көшбасшылар

ҚР-дың ең ірі бес сақтандыру компаниясының үлесіне жиынтық сақтандыру сыйлықақыларының 39,8%-ы және сақтандыру төлемдерінің 30,7%-ы тиесілі. Ең ірі бес сақтандыру компаниясының сақтандыру нарығының жиынтық активтеріндегі үлесі 52,8%-ды құрады. Активтер

Қаржылық қадағалау комитетінің деректеріне сәйкес, сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтері қаңтар-маусымда 6,3%-ға ұлғайып, 1 шілдеде 364,8 млрд теңгені құрады, жиынтық меншікті капитал 3,8%-ға өсіп, 216,7 млрд теңгеге жетті. Көрсетілген күнге сақтандыру резервтерінің сомасы 126,5 млрд теңгені құрады.