Міндетті автосақтандыру: жауаптар

2010 жылғы 20 ақпаннан бастап ҚР "Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы" Заңына (бұдан әрі — Заң) өзгерістер мен толықтырулар күшіне енді.

Автосақтандыру, автосақтандыру бағасы

Автосақтандыру — бүкіл әлемдегі ең кең таралған сақтандыру түрі: Міндетті автосақтандыру, Автокаско, Автокөлік иесінің АҚЖ және т.б. — автоәуесқойлар бұл түрді қаншама түрлі атаумен атайды. Дәл осыған байланысты автокөлікті сақтандыру кезінде жиі туындайтын сұрақтарды және сақтандыру төлемі кезінде сақтандыру компаниясы мен клиент арасында қандай келіспеушіліктер болатынын қарастырайық. Әрине, бір материал аясында барлық мәселені ашу мүмкін емес, өйткені автосақтандыру мәселелері үнемі туындайды, жағдайлар күрделене түседі, заңдар үнемі өзгеріске ұшырайды.

Сұрақ: Заңнамадағы бұл өзгерістер автокөлік жүргізушілері үшін қандай салдарға әкелді?

Жауап: Әдеттегідей, заңнама сақтанушылар мен жәбірленушілердің жағында. Көптеген автокөлік жүргізушілеріне сақтандыру полисін сатып алу кезінде сақтанушы, сақтандырылған адам туралы мәліметтер "Актуарлық статистикалық бюро" ЖШС жүргізетін бірыңғай сақтандыру деректер базасына енгізілетіні белгілі. Заңға өзгерістер мен толықтырулар қабылданғаннан кейін Сақтанушы "АСБ" ЖШС-ге ақпарат, атап айтқанда сақтандыру есебін алу үшін өз бетінше жүгінуге, сақтандыру есебімен келіспейтінін мәлімдеуге құқылы. Осылайша, сақтанушы немесе сақтандырылған адам ол туралы мәліметтердің бірыңғай сақтандыру деректер базасына енгізілген-енгізілмегенін біле алады.

Сұрақ: Егер сақтанушы сақтандыру полисін адал сатып алып, толық соманы төлесе, бірақ бірыңғай сақтандыру деректер базасында ол туралы мәліметтер болмаса ше?

Жауап: Заңнама бұл жәйтті сақтандыру полистері сатылған, бірақ мәліметтер тиісті тәртіппен енгізілмеген "Алтын Полис" СК" АҚ-мен болған өткен оқиғаларды ескере отырып қарастырған. Енді деректер базасында сақтанушы (сақтандырылған адам) туралы ақпарат болмаған жағдайда сақтандырушы міндетті сақтандыру шартын жаңа
мерзімге жасасу кезінде, сақтанушы алдыңғы сақтандыру полисінің түпнұсқасын ұсынса, "бонус-малус" жүйесі бойынша төмендетуші коэффициентті қолданады.

Сұрақ: Міндетті сақтандыруды сатып алудан жалтаратын автокөлік жүргізушілерін не күтеді?

Жауап: Мұндай жүргізуші 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде, яғни 28 260 теңге айыппұл төлеуге мәжбүр болады. Менің ойымша, сақтандыруды 17-18 мың теңгеге сатып алған ақылдырақ. Оның үстіне сақтандыру ұйымына "бонус-малус" коэффициентін қоспағанда, жеңілдіктер беруге тыйым салынады. Сондықтан үлкен жеңілдікпен сатып алынған сақтандыру полисі, сірә, жалған болуы ықтимал.

Сұрақ: Өздерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыруға тиіс тұлғалар бойынша толықтырулар бар ма?

Жауап: 2010 жылғы 20 ақпаннан бастап өз жауапкершілігін дайындаушы ұйымдардан, жөндеу және сауда ұйымдарынан, кедендік бақылау органдарынан тіркеу орнына өз жүрісімен жеткізілетін көлік құралдарының, сондай-ақ иесінің тұрғылықты жерінің өзгеруіне немесе меншік құқығының өзгеруіне байланысты жол полициясы бөлімшесінде есептен шығарылған көлік құралдарының иелері де сақтандыруға тиіс.

Сұрақ: Сақтандыру құны өзгерді ме?

Жауап: Жеке тұлғалар үшін сақтандыру сыйлықақысын есептеу коэффициенттері өзгерген жоқ, ал заңды тұлғалар үшін жағымды жаңалық бар. Заңды тұлғаларға "бонус-малус" жүйесі бойынша коэффициент қолданылмайды — бұл сақтанушы жасаған көлік оқиғаларына байланысты жеңілдіктер мен үстемеақылар жүйесі.

Сұрақ: Ал егер сақтанушы сақтандыру полисіне өзгерістер енгізгісі келсе ше?

Жауап: Заңның 10-бабының 6-1-тармағына сәйкес сақтандыру полисіне өзгерістер енгізуге жол берілмейді, сақтандыру компанияларында мұны сақтандыру полисін қайта рәсімдеу деп атайды, яғни бұрын жаңа мәліметтері бар, бірақ ескі мерзімдері сақталған жаңа полис тегін жазылып берілетін. Енді, егер сақтанушы тағы бір адамды қосуға байланысты немесе көліктің меншік иесі ауысып, тиісінше автокөліктің тіркеу нөмірі өзгергенде және басқа жағдайларда сақтандыру полисін ауыстырғысы келсе, сақтанушы сақтандыру компаниясына келіп өтініш жазады, онымен ескі шарт бұзылып, қайтарылатын сақтандыру сыйлықақысы есептеледі, содан кейін оған келесі 12 айға жаңа сақтандыру полисі беріледі, бұл ретте сақтанушы сақтандыру сыйлықақысының тек жетіспейтін бөлігін ғана қосымша төлеуі тиіс. Мысал келтірейін: мен 2009 жылғы 13 қарашада шарт жасасып, сақтандыру полисі үшін 14 472 теңге төледім. Егер мен осы сақтандыру компаниясымен жаңа шарт жасасқым келсе, сақтандыру сыйлықақысының бөлігі былай есептеледі: 14 472 (сақтандыру сыйлықақысы)* 102 күн (шарттың нақты қолданылу мерзімі): 365 күн (шарттың толық қолданылу мерзімі) = 4 044 теңге Осылайша, сақтандырушы ұстап қалуға тиіс сома 4 044 теңгені, сақтанушыға қайтарылуға тиіс сома 10 428 теңгені құрайды. Демек, маған сақтандыру сыйлықақысының тек жетіспейтін бөлігін ғана қосымша төлеуге тура келеді. Егер сақтанушы шартты бұзып, осы сақтандыру компаниясымен жаңа шарт жасасқысы келмесе, қайтарылатын сақтандыру сыйлықақысы айтарлықтай аз болады, өйткені бұл жағдайда есептеу басқаша жүргізіледі, бұл сақтанушы үшін тиімсіз.

Сұрақ: Сақтандыру жағдайы басталған кездегі сақтандыру төлемдері бойынша өзгерістер бар ма?

Жауап: Мүлік зақымданған кездегі сақтандыру төлемі бұрынғы мөлшерде жүргізіледі. Жәбірленушінің денсаулығы мен өміріне зиян келтірілген кезде сақтандырушы стационарлық емделудің әрбір күні үшін кемінде 10 АЕК, бірақ 300 АЕК-тен аспайтын соманы төлейді. Сондай-ақ жерлеуді жүзеге асырған адамға 100 АЕК мөлшерінде жерлеу шығыстары көзделген, яғни олар жәбірленушінің қаза болуы үшін белгіленген сомадан тыс төленеді. Сақтандыру төлемін жүзеге асырудың жаңа мерзімі — сақтандырушы барлық құжаттарды алған сәттен бастап 15 жұмыс күнінен кешіктірмей.

Сұрақ: Сақтанушы немесе жәбірленуші зақымданған автокөлікті бағалау бойынша сараптама ұйымын өзі таңдай ала ма?

Жауап: Мүлкіне зиян келтірілген жәбірленуші (пайда алушы) өзі немесе сақтанушы (сақтандырылған адам) сақтандырушыға бағалауды ұйымдастыруға өтініш берген күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде осы мүлікті көлік оқиғасынан кейін қандай күйде болса, сол күйде сақтауға және сақтандырушыға зақымданған мүлікті тексеруге, сондай-ақ тәуелсіз сарапшыға келтірілген зиянды бағалауға мүмкіндік беруге міндетті. Бұл ретте сақтандырушы өтініш бойынша 10 жұмыс күні ішінде жәбірленуші таңдаған бағалаушыда мүлікті бағалауды ұйымдастырады.

Сұрақ: Тікелей төлем дегеніміз не?

Жауап: Дәлірек айтсақ, заңнамаға сәйкес тікелей төлем тікелей реттеу деп аталады. Тікелей реттеуді кез келген сақтандыру компаниясы жүзеге асыра алады. Тікелей реттеудің шарттары қарапайым. Егер біздің компанияның сақтанушысы сақтандыру полисі бар басқа адамның кінәсінен көлік оқиғасына тап болса, біздің сақтанушы біздің компанияға өтінішпен және кінәлі адамның сақтандыру полисінің көшірмесімен (түпнұсқасымен) жүгінеді. Сақтандыру төлемі үшін сақтанушы Заңда көрсетілген барлық құжаттарды ұсынады. Бұл норманың оң жағы — сақтандырушы өз клиентін бағалай отырып, сақтандыру төлемін созбалаңсыз жүзеге асыруға тырысады. Алайда зиян келтірілген мүліктің меншік иесі болып табылмайтын жәбірленуші тікелей реттеуді пайдалана алмайды.

Толық кеңес алу үшін қауымдастық тізіліміндегі сақтандыру брокерлері мен агенттеріне жүгініңіз.