Банк қарыз алушыларын сақтандыру

2011 жылы ҚР реттеушісі «Банктер және банк қызметі туралы» Заңға түзетулер енгізді, оларға сәйкес банктің қарыз алушысы сақтандыру шарттарын кез келген компаниямен жасасу құқығын алды. Бұл банктермен үлестес емес сақтандырушыларға бұрын өздеріне қолжетімсіз болған тауашаға – банктік сақтандыруға «енуге» мүмкіндік берді. Алайда кейбір ойыншылар бұл сегменттің өте баяу дамып жатқанына және тек түзетулердің әзірге жеткіліксіз екеніне сенімді.

2011 жылы кредиттеу көлемінің өсуі кредиттеумен байланысты сақтандыру түрлері бойынша сыйлықақылар жинауының артуына ықпал етті, делінген «Эксперт РА Казахстан» рейтингтік агенттігінің «Банктік сақтандыру нарығы: бір орында жүгіру» шолуында.

Мәселен, дереккөздің мәліметтері бойынша ҚР ЕДБ берген кредиттердің көлемі 2011 жылы 5 777 925 млн теңгеге жетті (2010 жылы бұл көрсеткіш 3 788 912 млн теңге болған). Ипотекалық кредиттердің көлемі 124 901 млн теңгеге дейін өсті (2010 жылы – 85 147 млн теңге). Тұтынушылық кредиттердің көлемі өткен жылы 811 146 млн теңге болды (2010 жылы – 394 616 млн теңге).

Сарапшылардың пікірінше, «Банктер және банк қызметі туралы» Заңға түзетулердің қабылдануы сақтандырушыларды банктік сақтандыру нарығындағы жұмысты жандандыруға ынталандырғанына қарамастан, бұл нарықта сыйлықақылардың елеулі қайта бөлінуіне әкелген жоқ. Кредиттеумен байланысты сақтандыру түрлері бойынша сыйлықақылар жинауы банктердің еншілес сақтандыру компанияларының пайдасына ауытқыған. Мысалы, мүлікті сақтандыру сегментінде 2011 жылы сыйлықақылар былайша бөлінді: 60% – банктердің еншілес компаниялары, 40% – басқа компаниялар. «2011 жылғы жағдай «Банктер және банк қызметі туралы» Заңға түзетулер қабылданғанға дейінгі 2010 жылғы жағдайдан айтарлықтай ерекшеленбейді», – деп атап өтіледі шолуда.

Сарапшылардың пайымдауынша, нарықты одан әрі дамыту үшін «банктердің еншілес сақтандыру компанияларының қызметтерін таңуы» және «қарыз алушылардың сақтандырушыны еркін таңдау туралы хабардарлығының төмендігі» мәселелерін шешу қажет.

Рейтингтік агенттік 27 наурызда Алматыда ұйымдастырған дөңгелек үстел барысында нарық қатысушылары компаниялар сақтандыру өнімдерінің құнын төмендете бастайтын демпинг алаңдатарлық фактор болып қала беретіні туралы пікір білдірді. Көп нәрсе сақтандырушылар мен банктер арасындағы қарым-қатынасты жолға қою процесінің қалай өтетініне де байланысты, деп санайды ойыншылар.

Сонымен қатар, Қазақстан сақтандырушылары қауымдастығының басқарушы директоры София Москаленко пікірталас барысында атап өткендей, қазіргі кезеңде сақтандыру компанияларының өздері банктермен келісе отырып, тек «бір жағынан» ғана кіреді және қарыз алушыларға олардың құқықтарын түсіндіруге көмектеспейді.

Нарықтағы ағымдағы жағдайды бағалай отырып, «Amanat Insurance» СК» АҚ басқарушы директоры Дәулет Ақижанов бұл сегментте көрінетін өзгерістер жоқ дегенмен келіспеді. Оның айтуынша, қазір сақтандырушылар бастау үшін база қалыптастырып жатқан бетбұрыс сәті байқалады: аккредиттеуден өтуде, серіктестермен және клиенттермен жұмыс шарттарын келісуде. «Менің тәжірибемде бір банкпен шарттарды келісуге алты айдан сегіз айға дейін уақыт кетеді. Сондықтан мен ағымдағы жағдайды «бір орында жүгіру» деп сипаттамас едім», – дейді ол «Къ»-ға берген сұхбатында.

«Номад Иншуранс» СК» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Дәурен Иманжановтың айтуынша, түзетулер банктік сақтандыру сегментін дамытуда оң рөл атқарды. «Егер бұрын клиент банкке келіп, үлестес емес сақтандыру компаниясымен шарт жасасқысы келсе, оған кредит бермеуі мүмкін деп қорқатын болса, қазір жағдай айтарлықтай жақсарды», – деп санайды ол.

ҚР-да банктік сақтандыру айтарлықтай баяу қарқынмен дамуда. Бұған тараптардың үлестестігі мәселесі де, банк секторының өсуінің төмен қарқыны да, тіпті «банкирлердің осы бағытты дамытуға мүдделі еместігі» де әсер етеді. Бұл жағдайда кейбір үлестес сақтандыру компаниялары бұл нарықты өз бәсекелестерімен бөліскісі келмейді деп айтқан орынды.