Solvency II және делдалдар: агенттер мен брокерлерге қатысты қандай талаптар бар

Еуропалық Solvency II режимін көбіне «бүкіл сақтандыру нарығына, оның ішінде делдалдарға арналған стандарт» деп атайды. Бұл дәл емес. 2009/138/ЕО Директивасы (Solvency II) сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарына арналған. ЕО-дағы агенттер мен брокерлердің жұмысын басқа құжат — сақтандыру өнімдерін тарату туралы (ЕО) 2016/97 Директивасы (Insurance Distribution Directive, IDD) реттейді, ол 2018 жылғы 1 қазаннан бастап қолданылады. Бірақ бұл екі режим тығыз байланысты және делдал екеуінің де әсерін сезінеді.

Solvency II сақтандырушыдан нені талап етеді және бұл делдалға қалай жетеді

Solvency II үш тірекке сүйенеді: капиталға қойылатын талаптар, басқару жүйесіне қойылатын талаптар және есептілікке қойылатын талаптар. Делдалдар үшін екінші тірек маңызды: ол арқылы сақтандырушыға қойылатын талаптар оның сату мен реттеу жөніндегі серіктестеріне ауысады.

• Басқару жүйесі. Сақтандырушы бүкіл тізбек бойынша, оның ішінде сату арналарында тәуекелдерді басқаруды және ішкі бақылауды құруға міндетті.
• Fit & proper. Біліктілік пен іскерлік беделге қойылатын талаптар сақтандырушының басшыларына және негізгі функцияларға жауапты адамдарға қатысты. Делдалдарға IDD-нің жеке талаптары қолданылады.
• Аутсорсинг. Егер сақтандырушы делдалға маңызды функцияларды (андеррайтинг, залалдарды реттеу, шарттарды әкімшілендіру) берсе, қадағалау алдындағы жауапкершілік сақтандырушыда қалады. Сондықтан мұндай өкілеттіктері бар агенттіктер мен брокерлер тексерістерден өтеді, есептер тапсырады және шарттық міндеттемелерді өзіне алады.
• Дистрибуцияны бақылау. Сақтандырушы оның өнімдерін кім және қалай сататынына жауап береді. Бұл ережелер егжей-тегжейлі IDD-де жазылған.

IDD делдалдардан нені талап етеді

• Тіркеу. Агенттер, брокерлер және сақтандыруды ілеспе қызмет ретінде сатушылар ұлттық тізілімге енгізіледі.
• Кәсіби құзыреттілік. Сақтандыруды тікелей сататын қызметкерлер үшін және сатуға жауапты басшылар үшін жылына кемінде 15 сағат оқыту немесе біліктілікті арттыру. Елдер бұл межені көтере алады: мысалы, Италияда 30 сағат талап етіледі.
• Мінез-құлық ережелері. Клиенттің мүддесі үшін адал, әділ және кәсіби әрекет ету, шарт жасалғанға дейін оның талаптары мен қажеттіліктерін анықтау.
• Мүдделер қақтығысы және сыйақы. Делдал сыйақыны қандай нысанда алатынын ашады: комиссия, қаламақы, өзге нысан немесе олардың үйлесімі. Сақтандыру инвестициялық өнімдері үшін мүдделер қақтығысы мен ынталандырулар туралы неғұрлым қатаң ережелер қолданылады.
• Өнімді қадағалау (POG). Өнім өндірушісі мақсатты нарықты айқындайды, ал дистрибьютор оның шегінде сатады және өндірушіден қажетті ақпаратты алады. Өнімді әзірлеуге іс жүзінде қатысатын делдал өзі өндіруші болып саналады.

Solvency II-ні қайта қарау: не қабылданды және қашан күшіне енеді

Solvency II-ні өзгертетін (ЕО) 2025/2 Директивасы 2024 жылғы 27 қарашада қабылданып, 2025 жылғы 8 қаңтарда ЕО-ның Ресми журналында жарияланды. EIOPA деректері бойынша жаңа ережелер 2027 жылғы 30 қаңтардан бастап қолданыла бастайды. Егжей-тегжейі 2025 жылғы 29 қазандағы (ЕО) 2026/269 Делегирленген регламентінде қамтылған, ол 2026 жылғы 18 ақпанда жарияланды.

Басты өзгерістер:

• шағын және күрделі емес сақтандырушылардың жаңа өлшемшарттары және оларға жеңілдетілген талаптар;
• акцияларға ұзақ мерзімді салымдар үшін капиталдың неғұрлым жұмсақ режимі;
• ESG-тәуекелдерді есепке алуға және өтімділікті басқаруға қойылатын егжей-тегжейлі талаптар;
• капитал құнының төмендеуі;
• қадағалаудың дивидендтер мен акцияларды кері сатып алуды уақытша шектеу құқығы.

Бір мезгілде сақтандырушылардың төлем қабілетін қалпына келтіру және төлем қабілетсіздігін реттеу туралы (ЕО) 2025/1 Директивасы (IRRD) қабылданды, ол 2025 жылғы 30 қаңтарда күшіне енді.

Екі директива да сақтандырушыларға арналған. Делдалдарға олар жанама түрде — сақтандырушылардың аутсорсинг және сату жөніндегі серіктестерден талап ететін нәрселері арқылы әсер етеді.

Мұның қайсысы Қазақстан үшін өзекті

2026 жылғы ақпанда ҚНРДА «Сақтандыру секторының 2026 жылға арналған қадағалау саясатының негізгі басымдықтарын» бекітті. Құжатта Insurance Core Principles қағидаттары, Solvency II талаптары және ХҚЕС 17 стандарты негізінде қадағалаудың интеграцияланған моделіне көшу жарияланған. SRES жүйесі бойынша сақтандырушылардың тәуекелдерін жыл сайынғы бағалау алғаш рет клиенттердің шағымдарын ескеретін болады.

2026 жылғы қыркүйекте Kazakhstan Insurance Forum-да реттеуші 2000 жылғы ҚР «Сақтандыру қызметі туралы» Заңын алмастыруы тиіс жаңа «Сақтандыру нарығы туралы» заңның бағыттарын таныстырды. Олардың қатарында — тәуекелге бағдарланған қадағалау, Solvency II және ХҚЕС 17 қағидаттарын бейімдеу және делдалдардың жұмыс ережелерін өзгерту. Әзірге бұл жоба: мәтіні мен қабылдау мерзімдері жарияланған жоқ.

ЕО тәжірибесі нені күту керектігін көрсетеді. Сақтандырушының төлем қабілеттілігі мен сату ережелері бөлек реттеледі, бірақ аутсорсинг пен сатуды бақылау бойынша сақтандырушыға қойылатын талаптар міндетті түрде агенттер мен брокерлерге жетеді. Нарық қатысушыларына болашақ заңдағы делдалдар туралы бөлімді мұқият қадағалаған жөн.