ҚНРДА сақтандыру нарығын қадағалауды қалай өзгертуде: Solvency II, ҚЕХС 17 және клиенттер шағымдары

Қазақстанда сақтандыру компанияларын қадағалау екі кезеңде қайта құрылуда. Жаңа құралдардың бір бөлігі ҚНРДА қаулылары негізінде қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр. Неғұрлым терең қайта құру, оның ішінде төлем қабілеттілігінің жаңа режимі, 2026 жылғы 15 қыркүйекте қоғамдық талқылауға шығарылған «Сақтандыру нарығы туралы» заң жобасында көзделген.

Қазір не қолданылады

2026 жылға арналған қадағалау саясатының басымдықтары. Наурыз айының басында ҚНРДА сақтандыру секторын қадағалаудың басымдықтарын жариялады. Реттеуші Халықаралық сақтандыруды қадағалау органдары қауымдастығының Insurance Core Principles, Solvency II директивасының қағидаттары және ҚЕХС 17 стандарты негізінде қадағалаудың интеграцияланған моделіне көшетінін мәлімдеді. Әрбір компанияның тәуекелдерін жыл сайын SRES (Supervisory Risk Evaluation System) жүйесі бағалайды, ал 2026 жылы бұл бағалаудың елеулі факторы алғаш рет клиенттердің шағымдары болды.

ҚЕХС 17. Жаңа Салық кодексі ҚНРДА-ға ҚЕХС 17 бойынша сақтандыру міндеттемелерін бағалауға және олардың құрылымына қойылатын талаптарды және оларды есептеу әдістемелерін бекіту құқығын берді. 2026 жылы реттеуші алғаш рет сақтандырушылардың әдістемелерінің осы талаптарға сәйкестігін және компаниялардың міндеттемелерді автоматтандырылған бағалауға дайындығын тексереді.

Мінез-құлықтық қадағалау. ҚНРДА Басқармасының 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 3 қаулысымен сақтандырушының қаржылық жағдайының нашарлағанын көрсететін факторлар тізбесі шағымдар коэффициентінің асып кетуімен және сынып бойынша сыйлықақылардың жоғары үлесі кезіндегі төмен залалдылықтың үйлесуімен толықтырылды. Тарифтік нұсқаулықта жеке тұлғаларды ерікті сақтандыру үшін (жинақтаушы өмірді сақтандыру және ауырған жағдайда сақтандыру қоспағанда) лимиттер пайда болды: жүктеме нетто-мөлшерлемеден аспауы тиіс, ал ең төменгі және ең жоғары базалық тариф арасындағы алшақтық 50%-дан аспауы тиіс. Сақтандырушылар клиенттердің құқықтарын қорғау жөніндегі тәуелсіз бөлімше құруға міндетті, ол полистерді бақылау сатып алуларын жүргізеді және сатудың дұрыстығын тексереді.

КҚ ИАҚЖМС. 2026 жылы қағидаларға өзгерістер күшіне енді: шартты алғаш рет жасасатындар үшін міндетті автосақтандыру арзандады, «бонус-малус» коэффициенттерін есептеу нақтыланды, сақтандырушы енді Бірыңғай сақтандыру дерекқорына беретін деректердің дұрыстығына жауап береді.

Заң жобасында не көзделген

• Solvency II қағидаттарына негізделген төлем қабілеттілігін бағалау: капитал әрбір компанияның қаржылық, операциялық және сақтандыру тәуекелдерін ескере отырып есептеледі, міндеттемелер экономикалық тұрғыдан бағаланады;
• төлем қабілетсіздігін ерте анықтау тетіктері және сақтандырушының өміршеңдігін бағалаудың жеке рәсімі (жобаның 231-бабы);
• БЖЗҚ еншілес ұйымы базасындағы Орталық актуарий: міндетті сыныптар бойынша тарифтерді есептеу, нарықты стресс-тестілеу және сценарийлік талдау;
• Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорының нарық қатысушыларының қаржылық тұрақтылығы тәуекелдерін талдау құқығы;
• реттеудің ерекше режимі (құмсалғыш), ол сақтандыру делдалдары, ЖИ-шешімдер, телематика және параметрлік сақтандыру үшін де ашық;
• жаппай ерікті өнімдер үшін негізгі формат ретінде электрондық шарт және БСД-да міндетті сақтандырудың барлық шарттарын бірегей сәйкестендіру.

Тұтынушыларды қорғауды 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмысын бастайтын бірыңғай Қаржы омбудсманы қызметі күшейтеді. 2026 жылғы 30 қыркүйекте сақтандыру саласындағы омбудсман болып Қанат Алигулов сайланды.

Бұл агенттер мен брокерлер үшін нені білдіреді

• Клиенттердің шағымдары сақтандырушының қадағалау көрсеткішіне айналды. Сондықтан сақтандырушылар сату арналарынан, оның ішінде делдалдардан қатаңырақ талап етеді.
• Бақылау сатып алулары мен сатудың дұрыстығын тексеру ең алдымен агенттерге қатысты: өнімді таңу немесе шарттарды толық ашпау енді сақтандыру компаниясының ішінде тіркеледі.
• Жеке тұлғаларға арналған ерікті өнімдердегі жүктеме лимиті жоғары комиссиялар үшін кеңістікті тарылтады.
• Электрондық шарттарға және полистерді бірегей сәйкестендіруге көшумен қағаз және «сұр» сату схемалары тәуекелді бола бастайды.