«Сақтандыру нарығы туралы» заң жобасы: мәртебесі, мерзімдері және делдалдар үшін басты мәселелер

Мәртебесі: жоба. 2026 жылғы 15 қыркүйекте ҚНРДА «Ашық НҚА» порталында «Сақтандыру нарығы туралы» ҚР Заңының жобасын басқа актілерге түзетулер туралы ілеспе заң жобасымен бірге орналастырды. Жария талқылау 2026 жылғы 7 қазанға дейін жалғасады. ҚНРДА-ның 2026 жылғы 24 тамыздағы хабарламасына сәйкес жобаны 2026 жылдың соңына дейін Қазақстан Республикасының Құрылтайына енгізу жоспарлануда. Заң қабылданған жоқ, оның нормалары өзгеруі мүмкін.

Оған қалай келді

• 2026 жылғы 10 ақпанда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы сақтандыру нарығын дамыту бағдарламасы мен жаңа заңды әзірлеуді тапсырды;
• 2026 жылғы 18 ақпанда ҚНРДА болашақ заң бойынша нарық қатысушыларымен алғашқы кездесу өткізді;
• 2026 жылдың көктемінде екі заң жобасына да реттеушілік саясаттың консультативтік құжаты жария талқылауға (28 мамырға дейін) шығарылды;
• 2026 жылғы 24 тамызда 2030 жылға дейінгі Сақтандыру нарығын дамыту бағдарламасы ұсынылды: заңға енуі тиіс 6 бағыт және 18 бастама.

Жалпы алғанда не өзгереді

Жаңа заң қазір әртүрлі актілерде шашыраңқы жатқан нормаларды біріктіреді. Ол күшіне енгеннен кейін 2000 жылғы 18 желтоқсандағы «Сақтандыру қызметі туралы» Заң, «Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры туралы» Заң, міндетті сақтандыру туралы жеті салалық заң және «Өзара сақтандыру туралы» Заң күшін жояды. Өзара сақтандыру қоғамдарын құруға тыйым салынады, ал қолданыстағы қоғамдар шарттарды 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін бұзуы тиіс. Ілеспе заң жобасы оннан астам кодекске және бірнеше ондаған заңға өзгерістер енгізеді.

• Міндетті сақтандырудың 8 сыныбы және сақтандырудың 10 жүктелген түрі міндетті сақтандырудың бірыңғай моделіне біріктіріледі. Заң базалық кепілдіктерді белгілейді, ал тарифтер мен параметрлер заңға тәуелді актілермен айқындалады.
• Тұрғын үйді жер сілкінісінен, су тасқынынан (сел-тасқыннан) және табиғи орман өрттерінен міндетті сақтандыру енгізіледі. Норма енгізілгенге дейін сатып алынған тұрғын үйдің меншік иелері шартты 2031 жылғы 1 қаңтарға дейін жасасуы тиіс болады. Консультативтік құжатта жарнаның бағдары жылына 2-ден 20 мың теңгеге дейін болды.
• Төлем қабілеттілігі Solvency II қағидаттары бойынша бағаланады, тәуекел-менеджментке және корпоративтік басқаруға қойылатын талаптар күшейтіледі.
• Орталық актуарий және сақтандырушылардың міндетті өзін-өзі реттейтін ұйымы (ӨРҰ) құрылады. СТКҚ еншілес ұйымының базасында мамандарды тәуелсіз сертификаттайтын Сақтандыру құзыреттерін дамыту орталығы пайда болады.
• Шетелдік сақтандырушылардың филиалдары үшін лицензиялау жеңілдетіледі.

Агенттер мен брокерлер үшін не маңызды

• Рөлдерді ажырату. Агенттер негізінен халықпен ерікті және міндетті өнімдер бойынша жұмыс істейді, брокерлер кәсіби сүйемелдеумен және төлемдерді реттеумен айналысады.
• Агенттер. Жоба мәтіні бойынша (157-бап) агент бір немесе бірнеше сақтандыру компаниясымен жұмыс істей алады. Мемлекеттік сатып алу шеңберіндегі шарттар және сақтанушы заңды тұлға болып табылатын шарттар бойынша агенттердің делдалдығына тыйым салынады. Сақтандыру шартында агенттің комиссиясын теңгемен және сыйлықақыдан пайызбен көрсету қажет болады.
• Брокерлер. Сақтандыру жағдайын реттеу брокерлік қызметке енгізіледі және бөлек төленбейді. Шарт жасалғанға дейін брокер клиентке өз сыйақысының көзі мен құрылымын ашуға міндетті. Брокерлердің қолданыстағы лицензиялары тегін қайта ресімделеді, өтінішті заң күшіне енгеннен кейін үш ай ішінде беру қажет.
• Жаңа қатысушы: сақтандыру кеңесшісі. Бұл клиентке төлем алуға көмектесетін делдал. Ол тізілімде тұруы, сыйақының мөлшерін ашуы тиіс және төлемді талап ету құқығын сатып алуға құқылы емес.
• Цифрлық сатылымдар. Электрондық шарт жаппай ерікті өнімдердің негізгі форматына айналады, ал сақтандыру маркетплейсінің жұмысына рұқсат алу жеңілдейді.

Жоба бойынша заңның негізгі мәтіні ресми жарияланғаннан кейін 60 күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Тұрғын үйді сақтандыру туралы нормалар кейінірек, олардың бір бөлігі 2030 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі. Жобаға ескертулерді «Ашық НҚА» порталында 7 қазанға дейін қалдыруға болады.