Зейнетақы аннуитеті

Зейнетақы алудың классикалық схемасы мынадай. Біз ай сайын жалақының 10%-ын болашақ зейнетақымыздың есебіне аударамыз, ал жинақталған ақшаны тек лайықты демалысқа шыққанда ғана аламыз. Зейнеткерлік жас заңнамамен нақты регламенттелген – әйелдер үшін ол 58 жастан, ал ерлер үшін 63 жастан басталады. Алайда еңбек қызметі кезінде жинақталған ақшаны алудың басқа нұсқасы да бар. Жинақтаушы зейнетақы қорларынан (ЖЗҚ) берілетін ай сайынғы зейнетақыға балама – зейнетақы аннуитеті, яғни өмірді сақтандыру жөніндегі компаниялардың (ӨСК) өнімі.

Зейнетақы аннуитеті дегеніміз не

Жинақтарыңызды зейнетақы қорларынан алу керек пе, әлде сақтандыру ұйымдарынан ба? Бұл таңдауды әркім жасай алады. Сақтандырушылар ұсынатын зейнетақы аннуитетінің артықшылықтары – зейнетақыны белгіленген мерзімнен үш жыл бұрын және ЖЗҚ-дан төленетін төлемдермен қатар алуға болады. Яғни адам ресми түрде зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмысын жалғастырып, бұрынғыдай жалақысының 10%-ын аудара отырып, ЖЗҚ-да қатар қосымша ақша жинақтайды. Бұл зейнеткерлік жасқа толған кезде ол ақшаны ӨСК-дан да, ЖЗҚ-дан да (соңғы жинақтарды) алатынын білдіреді. Зейнетақы аннуитеттерінің тартымдылығы, біріншіден, олардың жинақтаушы зейнетақы қорларына балама рөлін атқаратынында. Ал екіншіден, олар белгіленген мерзімнен бұрын зейнеткерлікке шыққандарды ақшамен қамтамасыз етеді. 1998 жылға дейін еңбек өтілі бар азаматтар зейнетақыны ЗТМО-дан алады, оған қоса зейнетақы аннуитетінің өмір бойғы төлемін алады. Мысалы, егер сіз 55 жастан асқан болсаңыз, зейнетақы аннуитетін ресімдеп, зейнетақыны қазір ала бастай аласыз немесе ресми зейнеткерлік жасты күтіп, содан кейін барып зейнетақы аннуитеті арқылы өмір бойғы зейнетақы алуды немесе ЖЗҚ-дан жинақтарды алуды таңдай аласыз. Заңнама бойынша қазақстандықтың зейнетақысы тек 79 жасқа дейін және ЖЗҚ-дағы шотта шамамен 3 млн теңге жинақталған жағдайда ғана есептеледі. Бұл 80-нен асқандар жақындарының көмегіне сенуге тиіс екенін білдіреді. Ал жинақ сомасы аз басқалар ақшаны тек лимиті таусылғанға дейін ғана алады. Бұл мәселенің шешімі сақтандыру компаниясымен зейнетақы аннуитеті (ЗА) туралы шарт болуы мүмкін, ол жинақтардың таусылған-таусылмағанына қарамастан зейнетақыны өмір бойы төлеуді көздейді. Егер өмірді сақтандыру шарты адамды (яғни оның мұрагерлерін) ерте қайтыс болудан қорғаса, аннуитет сақтандырылған адамды ол өте ұзақ өмір сүрген жағдайда қорғайды, өйткені сақтандыру компаниясы іс жүзінде аннуитет сатып алған адамды оның бүкіл өмірі бойы асырау міндеттемесін өзіне алады.

Мәселенің бағасы

Аннуитетті ресімдеудің жалғыз шарты – зейнетақы жинақтарының жеткілікті болуы. Яғни зейнеткерлікке шығатын сәтке қарай, ал бұл жағдайда бұл 55 жас, белгілі бір соманы жинақтау қажет. Мысалы, Мемлекеттік аннуитеттік компанияда зейнетақы аннуитеті шартын сатып алу үшін жинақтардың шекті мөлшері биыл ерлер үшін 9,5 млн. теңгені және әйелдер үшін 13 млн. теңгені құрайды. Сонымен қатар, аннуитет ұзақ мерзімді өнім болғандықтан – біз ақшаны зейнетақыны өмір бойы алу үшін салып отырмыз, ал бұл кемінде 20 жыл және одан да көп, – біз төлеген қаражатты сақтандырушы бағалы қағаздарға инвестициялайды. Біз салған сомадан ай сайынғы бөліктен басқа, шоттағы ақшамыз табатын инвестициялық кірісті үнемі аламыз. Мамандардың айтуынша, орта есеппен бұл жылына 4,6-5,5%-ды құрайды.

Uno momentо

Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін сақтандыру компаниясына өтініш толтыру қажет. Оған ЖЗҚ-дан үзінді көшірме қоса беріледі. Бұл құжаттарды қор есеп-қисап жүргізу үшін сақтандыру компаниясына жібереді. Егер жинақтар жеткілікті болса және адамды болашақ аннуитеттік төлемдердің есебі қанағаттандырса, шартқа үш данада қол қойылады. Біреуі компанияда, екіншісі клиентте, үшіншісі ЖЗҚ-да қалады. Сақтандыру компаниясымен зейнетақы аннуитетін сатып алу туралы шартты тек 55 жастан бастап қана жасасуға болады. Бірақ мұны тек зейнетақы жинақтары жеткілікті болған жағдайда ғана жасауға болады. Зейнетақы қоры ақшаны сақтандыру компаниясына аударуға тиіс, ал клиент келесі айдан бастап ӨСК-дан төлемдер ала бастайды. Осылайша, сақтандыру ұйымына өтініш беріп, жеке куәліктің, СТН-нің көшірмелерін және жинақтаушы зейнетақы қорынан үзінді көшірмені қоса беру қажет.

Медальдың екінші жағы

Бірақ зейнетақы аннуитетінің осы артықшылықтарының бәріне қарамастан, белгілі бір тәуекелдер де бар. Атап айтқанда, егер сақтандыру компаниясы зейнетақыны өмір бойы төлеуге міндеттенсе, алушы ЖЗҚ-дан төленетін төлемдер кезінде көзделген оны мұраға қалдыру құқығынан айырылады. Рас, сақтандыру компаниялары әртүрлі нұсқаларды ұсынады, айталық, зейнетақыны өмір бойы емес, кепілдік берілген мерзім ішінде алу. Мысалы, шарт 15 жылға жасалады, бірақ егер алушымен сақтандыру жағдайы орын алса, зейнетақыны ол көрсеткен мұрагерлер ала береді. Қалай болғанда да, зейнетақы жинақтары өскен сайын зейнетақы аннуитетін сатып алу немесе ақшаны ЖЗҚ-дан алу таңдауы барған сайын өткір тұратын болады. Өйткені егер қазір сақтандыру компаниясына зейнетақы жинақтарының ең төменгі рұқсат етілген мөлшерімен адам келсе, оған ай сайын төленетін зейнетақы да аз болады. Және тағы бір нәрсе. Зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан салымшылар сақтандыру ұйымын таңдауда еркін. Бірақ мынаны есте сақтау керек: егер компанияның жұмысында сізді бірдеңе қанағаттандырмаса, заң бойынша оны шарт жасалғаннан кейін екі жыл өткен соң ғана ауыстыруға болады. Сондықтан сақтандырушыны таңдауға байыппен қарау керек. Және сол заңнамаға сәйкес сақтандыру компаниясынан жинақтаушы зейнетақы қорына қайта оралу мүмкін емес. Ер адам, 63 жаста, оның зейнетақы жинақтары 12 млн. теңгені құрайды. Зейнетақыны зейнетақы қорынан ала отырып, ол жылына 600.000 теңгеге үміт арта алады. 12 млн. теңге оған 20 жылға жетеді. 83 жасында біздің кейіпкеріміз бұл табыс көзінен айырылады. Бұл ретте зейнеткер өзінің жылдық сомасын ұлғайта алады, бірақ бұл зейнетақы төлеу мерзімін автоматты түрде қысқартады. Мысалы, жылына 1.200.000 теңге алса, ол оған 10 жылға жетеді, яғни 73 жасқа қарай оның зейнетақы ақшасы таусылады. Енді басқа сценарий. Зейнетақы аннуитетін ресімдеген жағдайда ол өмір бойы жылына 600.000 теңге және оған қоса инвестициялық кіріс ала алады. Зейнетақыны сақтандыру компаниясынан алудың тағы бір ерекшелігі – зейнеткер өз төлемдерінің кезеңділігін өзі реттей алады, яғни зейнетақыны қалай алу өзіне ыңғайлы болатынын – ай сайын, тоқсан сайын немесе жыл сайын – өзі айқындай алады.

Негізгі ережелер:

- Сіз зейнетақы аннуитеті шартын жасаса аласыз, ол бойынша жинақтарыңызды зейнетақы қорынан өмірді сақтандыру жөніндегі компанияға аударып, төлемдер ала бастайсыз.
- Зейнетақы аннуитеті шартын 55 жасқа толған адамдар, еңбек сіңірген жылдары үшін зейнеткерлікке шыққан әскери қызметшілер жасасады. Бұл ретте әскери қызметшілер өз жинақтарының 50%-ын аударып, зейнеткерлік жасқа толғанға дейінгі мерзімге аннуитет шартын жасаса алады, басқа жағдайларда өмір бойғы зейнетақы аннуитеті жасалады.
- Өмір бойғы аннуитет төлемдерді алушы тірі болғанша төлемдерді жүзеге асыруды білдіреді. Төлемдер белгілі бір жасқа толған кезде тоқтатылмайды және төлемдер сомасы аударылған жинақтар сомасынан асып кетсе де тоқтатылмайды, яғни өмір бойы жүзеге асырылады.
- Өмір бойғы аннуитеттер бойынша зейнетақы аннуитеттік төлемінің мөлшері аннуитет шартын жасасқан күнгі ең төменгі зейнетақы мөлшерінен төмен болмауы керек. Төлемдер тең төлемдермен және белгілі бір кезеңділікпен, мысалы, ай сайын жүзеге асырылады.
- Зейнетақы аннуитеті шарттарында мұрагерлерге іс жүзінде жүргізілген төлемдерді шегере отырып, сақтандыру сыйлықақысы қайтарылады.


- Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін Сіз шарт жасасуға өтініш бересіз және зейнетақы аннуитеті шартына қол қоясыз.
Он күнтізбелік күн ішінде Сіз зейнетақы аннуитеті шартының түпнұсқасының бір данасын ұсына отырып, жинақтаушы зейнетақы қорын хабардар етесіз.
Сізден хабарлама алғаннан кейін отыз күнтізбелік күн ішінде жинақтаушы зейнетақы қоры жинақтар сомасын өмірді сақтандыру жөніндегі компанияға біржолғы және толық көлемде аударады, содан кейін бірден төлемдерді жүзеге асыру басталады.


Өмірді сақтандыруға қатысты барлық қосымша сұрақтар бойынша Сіз компания кеңселеріне жүгіне аласыз.