IAIS: ICP 18 және ICP 19 стандарттары сақтандыру агенттері мен брокерлерінен нені талап етеді

Сақтандыру қадағалау органдарының халықаралық қауымдастығы (IAIS) әлемдік сақтандыру сыйлықақыларының 97%-ы тиесілі 200-ден астам юрисдикцияның реттеушілерін біріктіреді. Оның Сақтандырудың негізгі қағидаттары (Insurance Core Principles, ICP) жаһандық деңгейде танылған қадағалау негізі және ұлттық реттеу жүйелерін бағалау базасы болып табылады. Агенттер мен брокерлер үшін олардың ішіндегі негізгілері — ICP 18 «Делдалдар» және ICP 19 «Бизнесті жүргізу».

ICP 18: кәсіби және ашық

ICP 18 қадағалау органынан делдалдардың бизнесті кәсіби және ашық жүргізуі үшін олардың мінез-құлқына қойылатын талаптарды белгілеуді және олардың орындалуын қамтамасыз етуді талап етеді. Қағидат стандарттары мыналарды көздейді:

• юрисдикцияда жұмыс істейтін делдалдарды міндетті лицензиялау;
• лицензияланған делдалдарға тұрақты қадағалау бақылауы;
• кәсіби білімнің, тәжірибенің, адалдық пен құзыреттіліктің тиісті деңгейі; делдал өзінде қажетті біліктілігі бар өнімдермен ғана жұмыс істеуі және өнімдерін сататын сақтандырушылардың мәртебесін білуі тиіс;
• делдалдық компаниялардың өзінде тиісті корпоративтік басқару;
• клиенттік шоттарға арналған қағидалар, соның ішінде клиенттердің ақшасы кімнің тәуекелімен сақталатынын ашу;
• бұзушылықтардың немесе клиенттер мүдделеріне залал келтірудің елеулі тәуекелі болған кезде реттеушінің шаралар қабылдауды талап ету құқығы.

ICP 19: бүкіл цикл бойы әділ қарым-қатынас

ICP 19 сақтандырушыларға да, делдалдарға да қолданылады. Қадағалау шарт жасалғанға дейін де, ол бойынша барлық міндеттемелер орындалған сәтке дейін де клиенттерге әділ қарым-қатынасты талап етуі тиіс. ICP 18 оны тек делдалдарға қатысты қадағалау аспектілерімен толықтырады.

IAIS-тің 2024–2026 жылдардағы жұмысы

• Тұтынушылардың кең ауқымына әділ қарым-қатынас. 2025 жылғы 7 шілдеде, 2024 жылғы консультациялардан кейін, IAIS ICP 19-ды дамыту үшін қолданбалы құжат (Application Paper) жариялады. Ол клиенттердің түрлі топтарына әділ қарым-қатынасты өнімнің бүкіл өмірлік циклі бойы — әзірлеу, дистрибуция, коммуникациялар, кеңес беру, шығындарды реттеу, шағымдарды қарау және өнімді қайта қарау кезінде — сақтандырушылар мен делдалдар мәдениетінің бір бөлігіне айналдыруды ұсынады. Бұл ретте тәуекел деңгейі бойынша баға белгілеу құқығы сақталады. IAIS құжатты сонымен қатар сақтандыру қорғауындағы алшақтықтар тақырыбына жатқызады.
• ЖИ-ді қадағалау. 2025 жылғы шілдеде жасанды интеллектіні қадағалау туралы қолданбалы құжат шықты. Ол басқару және бизнесті жүргізу жөніндегі қолданыстағы ICP ЖИ жүйелеріне де қолданылатынын растайды. Консультациялық нұсқада күтулер сақтандырушыларға да, делдалдарға да қатысты екені бөлек көрсетілген. IAIS сонымен қатар агенттік ЖИ туралы мүшелерге ғана арналған жабық баяндама дайындап жатыр, оны 2027 жылдың басында шығару жоспарлануда.
• Нарық мониторингі. GIMAR баяндамасында (2025 жылғы желтоқсан) IAIS сақтандырушылардың ЖИ-ді қолдануын және киберсақтандырудың дамуын талдайды.

Неліктен дамушы нарықтар ICP-ге бағдарланады

ICP халықаралық қадағалау қоғамдастығымен ортақ тіл береді: олар бойынша ұлттық реттеу режимдері салыстырылады және бағаланады, реттеушілер арасындағы ақпарат алмасу соларға негізделеді. Қазақстан үшін бұл — практикалық мәселе. ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) IAIS құрамына кіреді және 2023 жылғы тамыздан бастап оның Ынтымақтастық және ақпарат алмасу жөніндегі өзара түсіністік туралы көпжақты меморандумына қатысады.

Делдалдар үшін бұдан қарапайым қорытынды шығады: біліктілікке, ақпаратты ашуға, клиенттердің ақшасымен жұмыс істеуге және шарттың бүкіл мерзімі бойы әділ қарым-қатынасқа қойылатын талаптар — жергілікті ерекшелік емес, халықаралық норма. Процестерді ICP 18 және ICP 19 логикасы бойынша қазірдің өзінде құрып жатқан компаниялар ұлттық реттеудің одан әрі дамуына жақсырақ дайын болады.